Window function trong SQL: ROW_NUMBER, RANK, SUM OVER và bài tập tổng hợp (Bài 5)

SQL Server

Trong bài này
  1. Window function khác GROUP BY thế nào?
  2. ROW_NUMBER: đánh số thứ tự trong từng nhóm
  3. ROW_NUMBER, RANK, DENSE_RANK: xử lý đồng hạng
  4. SUM OVER: cộng dồn và tỷ lệ phần trăm
  5. LAG: so sánh với dòng trước
  6. Lấy top N mỗi nhóm: ROW_NUMBER trong CTE
  7. Những lỗi hay gặp
  8. Bài tập tổng hợp cả series
  9. Tổng kết series: SQLite và SQL Server khác nhau ở đâu?
Series · Bài 5/5 SQL từ cơ bản đến nâng cao
  1. SQL là gì? Truy vấn đầu tiên với SELECT và WHERE
  2. ORDER BY, LIMIT, hàm gộp COUNT, SUM, AVG và GROUP BY, HAVING
  3. JOIN trong SQL: nối nhiều bảng với INNER JOIN và LEFT JOIN
  4. Subquery và CTE (WITH): chia nhỏ truy vấn khó
  5. Window function (ROW_NUMBER, RANK, SUM OVER) và bài tập tổng hợp
Xem cả series →

GROUP BY rất mạnh nhưng có một nhược điểm: nó gộp nhiều dòng thành một. Muốn vừa thấy từng sản phẩm, vừa thấy giá trung bình của danh mục nằm ngay bên cạnh, hay đánh số thứ tự đơn hàng của mỗi khách, cộng dồn doanh thu qua các tháng, thì GROUP BY không làm được gọn. Đây là việc của window function (hàm cửa sổ): tính toán trên một nhóm dòng mà vẫn giữ nguyên từng dòng. Bài này đi qua ROW_NUMBER, RANK, DENSE_RANK, SUM OVER, LAG, rồi kết thúc series bằng bộ bài tập tổng hợp.

Đây là bài 5/5, bài cuối của series SQL từ cơ bản đến nâng cao. Bài này dùng CTE của bài 4 khá nhiều, cùng với JOIN (bài 3), GROUP BY (bài 2) và SELECT, WHERE (bài 1). Mọi câu lệnh được mình chạy ngày 15/11/2026 trên trang thực hành (SQLite 3.45.2 trong trình duyệt), dữ liệu là giả lập, "doanh thu" là tổng tiền các đơn không bị hủy. Window function có trên SQLite từ bản 3.25 và trên SQL Server; mình ghi chú phiên bản SQL Server ở từng hàm.

Window function khác GROUP BY thế nào?

So sánh nhanh trên bảng sản phẩm:

  • SELECT danh_muc, AVG(gia) FROM san_pham GROUP BY danh_muc: 12 dòng gộp thành 4 dòng, mất tên từng sản phẩm.
  • Window function: vẫn 12 dòng, mỗi dòng có thêm một cột tính trên "cửa sổ" là các dòng cùng danh mục.
SELECT danh_muc, ten_sp, gia,
       AVG(gia) OVER (PARTITION BY danh_muc) AS gia_tb_danh_muc
FROM san_pham
ORDER BY danh_muc, gia DESC;
Kết quả AVG OVER PARTITION BY danh_muc giữ nguyên 12 sản phẩm, mỗi dòng có thêm giá trung bình của danh mục
Đủ 12 sản phẩm, cột cuối là giá trung bình của danh mục chứa sản phẩm đó.

Cú pháp chung: HÀM(...) OVER (PARTITION BY ... ORDER BY ...).

  • OVER (...) là dấu hiệu nhận biết window function. Thêm OVER vào sau AVG, SUM, COUNT là chúng thành hàm cửa sổ.
  • PARTITION BY: chia dòng thành từng nhóm, giống GROUP BY nhưng không gộp. Bỏ PARTITION BY thì cả bảng là một cửa sổ.
  • ORDER BY trong OVER: thứ tự dòng bên trong cửa sổ, cần cho đánh số, xếp hạng, cộng dồn.

Nhìn dòng Phụ kiện: giá trung bình 462.000, Bàn phím cơ và Webcam cao hơn mức này. Đây chính là bài tập 2 của bài 4, giờ không cần subquery tương quan. Với Âm thanh, trung bình là 933333.33. Khác biệt SQL Server: cột giá kiểu INT thì AVG trả về số nguyên (933333), như đã nói ở bài 2.

ROW_NUMBER: đánh số thứ tự trong từng nhóm

Mỗi đơn là đơn thứ mấy của khách đó? Đánh số theo ngày đặt, đếm lại từ 1 cho mỗi khách:

SELECT khach_hang_id, id AS ma_don, ngay_dat,
       ROW_NUMBER() OVER (
         PARTITION BY khach_hang_id ORDER BY ngay_dat
       ) AS don_thu
FROM don_hang
WHERE khach_hang_id IN (1, 2, 3)
ORDER BY khach_hang_id, ngay_dat;
Kết quả ROW_NUMBER đánh số đơn thứ 1 đến 4 cho khách 1, thứ 1 đến 3 cho khách 2, thứ 1 đến 2 cho khách 3
Cột don_thu (khung đỏ) đếm lại từ 1 khi sang khách mới.

Ứng dụng: tìm đơn đầu tiên của mỗi khách (don_thu = 1), tính xem khách quay lại mua lần 2 sau bao lâu. SQL Server: ROW_NUMBER có từ SQL Server 2005, cú pháp giống hệt.

ROW_NUMBER, RANK, DENSE_RANK: xử lý đồng hạng

Ba hàm này đều đánh số theo thứ tự, chỉ khác nhau khi có giá trị bằng nhau. Xếp hạng sản phẩm theo số lượng đã bán:

WITH ban_ra AS (
  SELECT s.ten_sp, SUM(ct.so_luong) AS da_ban
  FROM san_pham s
  JOIN chi_tiet_don_hang ct ON ct.san_pham_id = s.id
  JOIN don_hang d ON d.id = ct.don_hang_id
  WHERE d.trang_thai <> 'Đã hủy'
  GROUP BY s.id, s.ten_sp
)
SELECT ten_sp, da_ban,
       ROW_NUMBER() OVER (ORDER BY da_ban DESC) AS so_thu_tu,
       RANK()       OVER (ORDER BY da_ban DESC) AS hang_rank,
       DENSE_RANK() OVER (ORDER BY da_ban DESC) AS hang_dense
FROM ban_ra
ORDER BY da_ban DESC, ten_sp;
So sánh ROW_NUMBER, RANK và DENSE_RANK trên số lượng đã bán, ba sản phẩm cùng bán 4 cái được RANK xếp đồng hạng 3
Ba sản phẩm cùng bán 4 cái và ba sản phẩm cùng bán 3 cái (khung đỏ) cho thấy khác biệt giữa ba hàm.
HàmKhi đồng hạngVí dụ trong ảnh (bán 4 cái, rồi bán 3 cái)
ROW_NUMBERVẫn đánh số khác nhau, không bao giờ trùng3, 4, 5 rồi 6, 7, 8
RANKCùng hạng, hạng sau nhảy cóc3, 3, 3 rồi 6, 6, 6
DENSE_RANKCùng hạng, hạng sau liền mạch3, 3, 3 rồi 4, 4, 4

Nhìn kỹ cột so_thu_tu: "Lót chuột" được số 4 còn "Tai nghe" được số 3, ngược với thứ tự hiển thị. Khi các dòng bằng nhau, ROW_NUMBER đánh số theo thứ tự tùy ý, chạy lại hoặc đổi hệ quản trị có thể ra khác. Muốn ổn định, thêm cột phụ vào ORDER BY trong OVER, ví dụ ROW_NUMBER() OVER (ORDER BY da_ban DESC, ten_sp).

Chọn hàm nào? Thi đấu, bảng xếp hạng có đồng hạng: RANK. Đếm "có bao nhiêu mức khác nhau": DENSE_RANK. Cần đúng 1 dòng mỗi nhóm (lấy top 1, khử trùng lặp): ROW_NUMBER. SQL Server: cả ba hàm có từ SQL Server 2005.

SUM OVER: cộng dồn và tỷ lệ phần trăm

Doanh thu theo tháng, kèm lũy kế từ đầu kỳ và tỷ lệ mỗi tháng so với tổng:

WITH theo_thang AS (
  SELECT strftime('%Y-%m', d.ngay_dat) AS thang,
         SUM(ct.so_luong * ct.don_gia) AS doanh_thu
  FROM don_hang d
  JOIN chi_tiet_don_hang ct ON ct.don_hang_id = d.id
  WHERE d.trang_thai <> 'Đã hủy'
  GROUP BY strftime('%Y-%m', d.ngay_dat)
)
SELECT thang, doanh_thu,
       SUM(doanh_thu) OVER (ORDER BY thang) AS luy_ke,
       ROUND(doanh_thu * 100.0 / SUM(doanh_thu) OVER (), 1) AS phan_tram
FROM theo_thang
ORDER BY thang;
Kết quả doanh thu theo tháng kèm cột lũy kế tăng dần đến 32150000 và cột phần trăm mỗi tháng
Cột luy_ke (khung đỏ) cộng dồn qua từng tháng, tháng cuối bằng tổng 32.150.000.
  • SUM(doanh_thu) OVER (ORDER BY thang): có ORDER BY nên SUM chỉ cộng từ dòng đầu đến dòng hiện tại, ra số lũy kế.
  • SUM(doanh_thu) OVER (): OVER rỗng nghĩa là cửa sổ là cả bảng, ra tổng 32.150.000 trên mọi dòng. Chia cho tổng là ra tỷ lệ. Nhân 100.0 chứ không phải 100 để tránh phép chia số nguyên (cả SQLite và SQL Server đều cắt phần thập phân khi chia hai số nguyên).

Một chi tiết nâng cao: khi có ORDER BY trong OVER mà không ghi khung cửa sổ, mặc định (ở cả SQLite và SQL Server) là RANGE BETWEEN UNBOUNDED PRECEDING AND CURRENT ROW. Nếu cột ORDER BY có giá trị trùng nhau, các dòng trùng được cộng cùng lúc và có cùng số lũy kế. Ở đây mỗi tháng là duy nhất nên không gặp. Muốn cộng từng dòng một, ghi rõ ROWS BETWEEN UNBOUNDED PRECEDING AND CURRENT ROW.

Khác biệt SQL Server: SUM OVER có ORDER BY (cộng dồn) cần SQL Server 2012 trở lên. Và nhắc lại từ bài 4: strftime chỉ có trên SQLite.

LAG: so sánh với dòng trước

Tháng này tăng hay giảm bao nhiêu so với tháng trước? LAG(cot) lấy giá trị của dòng ngay trước trong cửa sổ:

WITH theo_thang AS (
  SELECT strftime('%Y-%m', d.ngay_dat) AS thang,
         SUM(ct.so_luong * ct.don_gia) AS doanh_thu
  FROM don_hang d
  JOIN chi_tiet_don_hang ct ON ct.don_hang_id = d.id
  WHERE d.trang_thai <> 'Đã hủy'
  GROUP BY strftime('%Y-%m', d.ngay_dat)
)
SELECT thang, doanh_thu,
       LAG(doanh_thu) OVER (ORDER BY thang) AS thang_truoc,
       doanh_thu - LAG(doanh_thu) OVER (ORDER BY thang) AS chenh_lech
FROM theo_thang
ORDER BY thang;
Kết quả LAG hiện doanh thu tháng trước và chênh lệch, tháng 6 là NULL vì không có tháng trước
Doanh thu lên xuống xen kẽ. Tháng 6 không có tháng trước nên hiện NULL.

Doanh thu cửa hàng giả lập này lên xuống xen kẽ: tháng 7 giảm 4.010.000, tháng 8 tăng 5.060.000. Dòng đầu tiên không có dòng trước nên LAG trả về NULL, kéo theo chênh lệch cũng NULL. Hàm ngược lại là LEAD (lấy dòng sau). SQL Server: LAG và LEAD có từ SQL Server 2012.

Lấy top N mỗi nhóm: ROW_NUMBER trong CTE

Đây là bài toán gặp rất nhiều trong phỏng vấn: sản phẩm có doanh thu cao nhất của mỗi danh mục. Ý đầu tiên của nhiều người là lọc thẳng trong WHERE:

SELECT ten_sp, danh_muc, gia,
       ROW_NUMBER() OVER (PARTITION BY danh_muc ORDER BY gia DESC) AS rn
FROM san_pham
WHERE ROW_NUMBER() OVER (PARTITION BY danh_muc ORDER BY gia DESC) = 1;
SQLite báo lỗi misuse of window function ROW_NUMBER khi dùng window function trong WHERE
SQLite báo misuse of window function ROW_NUMBER(). SQL Server cũng không cho phép window function trong WHERE.

Nhớ lại thứ tự xử lý ở bài 2: WHERE chạy trước SELECT, còn window function được tính ở bước SELECT. Lúc WHERE chạy, ROW_NUMBER chưa tồn tại. Cách đúng: tính ROW_NUMBER trong một CTE, rồi lọc ở câu ngoài:

WITH xep_hang AS (
  SELECT s.danh_muc, s.ten_sp,
         SUM(ct.so_luong * ct.don_gia) AS doanh_thu,
         ROW_NUMBER() OVER (
           PARTITION BY s.danh_muc
           ORDER BY SUM(ct.so_luong * ct.don_gia) DESC
         ) AS rn
  FROM san_pham s
  JOIN chi_tiet_don_hang ct ON ct.san_pham_id = s.id
  JOIN don_hang d ON d.id = ct.don_hang_id
  WHERE d.trang_thai <> 'Đã hủy'
  GROUP BY s.danh_muc, s.id, s.ten_sp
)
SELECT danh_muc, ten_sp, doanh_thu
FROM xep_hang
WHERE rn = 1
ORDER BY doanh_thu DESC;
Kết quả top 1 sản phẩm doanh thu cao nhất mỗi danh mục: màn hình 24 inch, ổ cứng SSD, tai nghe Bluetooth, bàn phím cơ
Mỗi danh mục một sản phẩm dẫn đầu doanh thu. Đổi rn = 1 thành rn <= 2 là ra top 2.

Câu này kết hợp gần đủ những gì đã học: JOIN 3 bảng, WHERE bỏ đơn hủy, GROUP BY theo sản phẩm, window function chạy sau GROUP BY (nên trong ORDER BY của OVER dùng được SUM(...)), CTE để lọc kết quả. Thú vị là màn hình 24 inch dẫn đầu dù rẻ hơn màn hình 27 inch, vì bán được 2 cái. Nếu hai sản phẩm có thể bằng doanh thu và bạn muốn giữ cả hai, đổi ROW_NUMBER thành RANK.

Những lỗi hay gặp

  1. Dùng window function trong WHERE hoặc HAVING: báo lỗi, phải bọc trong CTE hoặc subquery như trên.
  2. ROW_NUMBER với giá trị trùng mà không có cột phụ: kết quả "top 1" có thể đổi giữa các lần chạy.
  3. Quên PARTITION BY: đánh số liên tục trên cả bảng thay vì đếm lại cho mỗi nhóm.
  4. Nhầm ORDER BY trong OVER với ORDER BY cuối câu: cái trong OVER quyết định cách đánh số hay cộng dồn, cái cuối câu quyết định thứ tự hiển thị. Hai cái độc lập, thường bạn cần cả hai.
  5. Chia số nguyên khi tính phần trăm: doanh_thu * 100 / tong trên hai cột số nguyên sẽ bị cắt phần thập phân. Dùng 100.0.

Bài tập tổng hợp cả series

Ba bài dưới đây cần kết hợp kiến thức của cả 5 bài. Hãy tự viết trên trang thực hành trước khi mở đáp án.

  1. Ở mỗi thành phố, khách nào chi tiêu nhiều nhất (không tính đơn hủy)? Nếu đồng hạng thì hiện tất cả.
  2. Với mỗi khách đã từng đặt hàng, cho biết đơn gần nhất: mã đơn, ngày đặt, trạng thái. Sắp xếp đơn mới nhất lên đầu.
  3. Doanh thu theo danh mục sản phẩm và tỷ lệ phần trăm của mỗi danh mục trên tổng doanh thu.
Xem đáp án bài 1 (đã chạy thử)
WITH chi_tieu AS (
  SELECT k.thanh_pho, k.ho_ten,
         SUM(ct.so_luong * ct.don_gia) AS tong
  FROM khach_hang k
  JOIN don_hang d ON d.khach_hang_id = k.id
  JOIN chi_tiet_don_hang ct ON ct.don_hang_id = d.id
  WHERE d.trang_thai <> 'Đã hủy'
  GROUP BY k.id, k.thanh_pho, k.ho_ten
),
xep_hang AS (
  SELECT *, RANK() OVER (PARTITION BY thanh_pho ORDER BY tong DESC) AS hang
  FROM chi_tieu
)
SELECT thanh_pho, ho_ten, tong
FROM xep_hang
WHERE hang = 1
ORDER BY tong DESC;
Đáp án bài tập: khách chi tiêu nhiều nhất ở Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng và Cần Thơ
4 thành phố có khách mua hàng. Hải Phòng không xuất hiện vì khách duy nhất ở đó chưa có đơn.

Dùng RANK chứ không phải ROW_NUMBER vì đề yêu cầu giữ cả những người đồng hạng. Hải Phòng vắng mặt do INNER JOIN bỏ khách chưa mua. Nếu muốn Hải Phòng hiện với tổng 0, bạn cần LEFT JOIN như bài 3 (và cẩn thận đặt điều kiện đơn hủy vào ON).

Xem đáp án bài 2 (đã chạy thử)
WITH don_xep AS (
  SELECT d.khach_hang_id, d.id, d.ngay_dat, d.trang_thai,
         ROW_NUMBER() OVER (
           PARTITION BY d.khach_hang_id ORDER BY d.ngay_dat DESC
         ) AS rn
  FROM don_hang d
)
SELECT k.ho_ten, x.id AS ma_don, x.ngay_dat, x.trang_thai
FROM don_xep x
JOIN khach_hang k ON k.id = x.khach_hang_id
WHERE x.rn = 1
ORDER BY x.ngay_dat DESC;
ho_tenma_donngay_dattrang_thai
Nguyễn Văn An202026-10-25Đang giao
Đỗ Mai Phương192026-10-18Đang giao
Lê Minh Châu182026-10-11Đang giao
Đặng Ngọc Lan172026-10-03Hoàn thành
Trần Thị Bình162026-09-27Hoàn thành
Lý Thảo Vy152026-09-20Hoàn thành
Phạm Quốc Dũng142026-09-12Đã hủy
Hoàng Thu Hà132026-09-05Hoàn thành
Bùi Thanh Long102026-08-09Hoàn thành
Vũ Đức Huy92026-08-02Hoàn thành

Đây là mẫu "lấy 1 dòng mỗi nhóm" kinh điển: PARTITION BY theo khách, ORDER BY ngày giảm dần, giữ rn = 1. Đề không nói bỏ đơn hủy nên đơn 14 của anh Dũng vẫn được tính là đơn gần nhất.

Xem đáp án bài 3 (đã chạy thử)
WITH theo_danh_muc AS (
  SELECT s.danh_muc, SUM(ct.so_luong * ct.don_gia) AS doanh_thu
  FROM chi_tiet_don_hang ct
  JOIN san_pham s ON s.id = ct.san_pham_id
  JOIN don_hang d ON d.id = ct.don_hang_id
  WHERE d.trang_thai <> 'Đã hủy'
  GROUP BY s.danh_muc
)
SELECT danh_muc, doanh_thu,
       ROUND(doanh_thu * 100.0 / SUM(doanh_thu) OVER (), 1) AS phan_tram
FROM theo_danh_muc
ORDER BY doanh_thu DESC;
danh_mucdoanh_thuphan_tram
Màn hình1090000033.9
Phụ kiện766000023.8
Lưu trữ684000021.3
Âm thanh675000021

Bốn tỷ lệ cộng lại đúng 100. Trang thực hành hiển thị 21.0 thành 21. Màn hình chỉ bán 3 cái nhưng chiếm hơn một phần ba doanh thu, một nhận xét đáng đưa vào báo cáo.

Tổng kết series: SQLite và SQL Server khác nhau ở đâu?

Qua 5 bài, đây là những điểm khác biệt mình đã gặp và ghi chú. Nếu bạn học trên SQL Server, hãy lưu bảng này lại:

ViệcSQLite (trang thực hành)SQL Server
Lấy N dòng đầuLIMIT 5, LIMIT 4 OFFSET 4TOP 5, OFFSET 4 ROWS FETCH NEXT 4 ROWS ONLY (2012+)
Chuỗi tiếng Việt'Hà Nội'N'Hà Nội' với cột NVARCHAR
Chuỗi trong nháy kép "..."Thường vẫn chạy (coi là chuỗi)Bị hiểu là tên cột, báo lỗi
Cột không có trong GROUP BYChạy, ra giá trị tùy ýBáo lỗi
Bí danh trong WHERE, HAVINGChạy đượcBáo lỗi, phải viết lại biểu thức
AVG cột số nguyênRa số thựcRa số nguyên
JOIN thiếu ONThành tích DescartesBáo lỗi cú pháp
Subquery trong FROM thiếu bí danhChạy đượcBáo lỗi
Subquery trả nhiều dòng khi cần 1 giá trịLấy dòng đầu, không báoBáo lỗi
CTE đệ quyWITH RECURSIVEWITH
Lấy năm-thángstrftime('%Y-%m', ngay)FORMAT(ngay, 'yyyy-MM'), YEAR(), MONTH()

Để ý một xu hướng: SQLite "dễ dãi", nhiều câu sai vẫn chạy và ra kết quả trông hợp lý. SQL Server chặt chẽ hơn và báo lỗi. Nếu thực hành trên SQLite rồi nộp bài trên SQL Server, những dòng trong bảng trên là chỗ bạn hay bị trừ điểm nhất.

Nhìn lại cả series:

  1. Bài 1: SQL là gì? Truy vấn đầu tiên với SELECT và WHERE: lấy cột, lọc dòng, AND/OR, LIKE, IN, NULL.
  2. Bài 2: ORDER BY, LIMIT, hàm gộp và GROUP BY, HAVING: sắp xếp, đếm, tổng, trung bình theo nhóm.
  3. Bài 3: JOIN, nối nhiều bảng với INNER JOIN và LEFT JOIN: ghép bảng, tìm dòng không khớp, bẫy WHERE và ON.
  4. Bài 4: Subquery và CTE (WITH): chia truy vấn khó thành nhiều bước.
  5. Bài 5 (bài này): window function và bài tập tổng hợp.

Bạn có thể xem toàn bộ series ở trang SQL từ cơ bản đến nâng cao. Bước tiếp theo nên học là làm sao cho truy vấn chạy nhanh trên bảng lớn, bắt đầu từ index: mình có bài Giới thiệu về Index trong SQL Server. Còn cách học hiệu quả nhất vẫn là tự đặt câu hỏi cho dữ liệu cửa hàng trên trang thực hành ("khách nào mua nhiều danh mục nhất?", "tuần nào trong tháng bán chạy nhất?") rồi viết SQL để trả lời. Chúc bạn học tốt.

Ảnh Nguyễn Hữu Huy

Tác giả

Giảng viên Khoa Công nghệ Thông tin, Cao đẳng FPT Polytechnic

Thầy Huy dạy lập trình tại Cao đẳng FPT Polytechnic, chia sẻ kiến thức về Android, Unity/C#, AI và lập trình backend qua blog dotplays và kênh YouTube Thầy Huy One Champ. Tác giả các ứng dụng dotsave, getvidfb và taptik.