SQL ORDER BY, LIMIT, hàm gộp COUNT, SUM, AVG và GROUP BY, HAVING dễ hiểu (Bài 2)
Trong bài này
Series · Bài 2/5 SQL từ cơ bản đến nâng cao
- SQL là gì? Truy vấn đầu tiên với SELECT và WHERE
- ORDER BY, LIMIT, hàm gộp COUNT, SUM, AVG và GROUP BY, HAVING
- JOIN trong SQL: nối nhiều bảng với INNER JOIN và LEFT JOIN
- Subquery và CTE (WITH): chia nhỏ truy vấn khó
- Window function (ROW_NUMBER, RANK, SUM OVER) và bài tập tổng hợp
Lọc được dữ liệu rồi, câu hỏi tiếp theo thường là: sản phẩm nào đắt nhất, mỗi danh mục có bao nhiêu món, đơn nào trên 2 triệu? Để trả lời, bạn cần sắp xếp kết quả, lấy vài dòng đầu và tính toán trên cả nhóm dòng. Bài này đi qua ORDER BY, LIMIT, các hàm gộp COUNT, SUM, AVG, MIN, MAX, rồi GROUP BY và HAVING, phần mà sinh viên hay nhầm nhất khi làm bài kiểm tra.
Đây là bài 2/5 của series SQL từ cơ bản đến nâng cao. Nếu chưa đọc, bạn xem bài 1 để biết SELECT, WHERE và cơ sở dữ liệu cửa hàng dùng trong cả series. Mọi câu lệnh được mình chạy ngày 15/11/2026 trên trang thực hành (SQLite 3.45.2 trong trình duyệt), dữ liệu là giả lập. Bài này có khá nhiều điểm SQLite và SQL Server khác nhau, mình đánh dấu bằng nhãn Khác biệt SQL Server.
ORDER BY: sắp xếp kết quả
Không có ORDER BY, thứ tự dòng trả về không được đảm bảo. Hôm nay có thể đúng thứ tự id, mai thêm dữ liệu hoặc thêm index là đổi. Muốn có thứ tự, phải viết ORDER BY. Ví dụ, 5 sản phẩm đắt nhất:
SELECT ten_sp, danh_muc, gia
FROM san_pham
ORDER BY gia DESC
LIMIT 5;

DESC là giảm dần, ASC là tăng dần (mặc định, không cần ghi). LIMIT 5 giữ 5 dòng đầu sau khi đã sắp xếp.
Khác biệt SQL Server: SQL Server không có LIMIT. Cách viết tương ứng là TOP, đặt ngay sau SELECT:
-- SQL Server (không chạy trên trang thực hành)
SELECT TOP 5 ten_sp, danh_muc, gia
FROM san_pham
ORDER BY gia DESC;
MySQL và PostgreSQL dùng LIMIT giống SQLite.
Phân trang với OFFSET
Trang web bán hàng hay hiện mỗi trang vài sản phẩm. OFFSET bỏ qua một số dòng đầu. Trang 2, mỗi trang 4 sản phẩm:
SELECT ten_sp, gia
FROM san_pham
ORDER BY gia DESC
LIMIT 4 OFFSET 4;

Khác biệt SQL Server: từ SQL Server 2012 có cú pháp tương đương, bắt buộc đi kèm ORDER BY:
-- SQL Server 2012 trở lên (không chạy trên trang thực hành)
SELECT ten_sp, gia
FROM san_pham
ORDER BY gia DESC
OFFSET 4 ROWS FETCH NEXT 4 ROWS ONLY;
Sắp xếp theo nhiều cột
Liệt kê sản phẩm theo danh mục, trong mỗi danh mục giá cao đứng trước:
SELECT ten_sp, danh_muc, gia
FROM san_pham
ORDER BY danh_muc, gia DESC;

Bạn có thấy lạ không: "Âm thanh" bắt đầu bằng chữ A mà lại đứng sau "Phụ kiện". Lý do là SQLite mặc định so sánh chuỗi theo mã byte, và các chữ có dấu như Â, Đ, Ổ có mã lớn hơn mọi chữ không dấu. Khác biệt SQL Server: SQL Server sắp theo collation của cột, với collation tiếng Việt hoặc Latin thông thường thì "Âm thanh" sẽ nằm gần các chữ A như bạn mong đợi. Khi làm bài tập trên SQLite, đừng ngạc nhiên nếu tên bắt đầu bằng Đ (Đặng, Đỗ) nằm cuối danh sách.
Hàm gộp: COUNT, SUM, AVG, MIN, MAX
Hàm gộp (aggregate function) nhận nhiều dòng và trả về một giá trị. Chạy thử trên cả bảng:
SELECT COUNT(*) AS so_khach,
COUNT(email) AS co_email,
COUNT(DISTINCT thanh_pho) AS so_thanh_pho
FROM khach_hang;
SELECT MIN(gia) AS re_nhat, MAX(gia) AS dat_nhat,
AVG(gia) AS gia_tb, SUM(ton_kho) AS tong_ton_kho
FROM san_pham;

| Hàm | Làm gì | Với NULL |
|---|---|---|
COUNT(*) | đếm số dòng | đếm cả dòng có NULL |
COUNT(cot) | đếm số giá trị khác NULL | bỏ qua NULL |
COUNT(DISTINCT cot) | đếm số giá trị khác nhau | bỏ qua NULL |
SUM, AVG | tổng, trung bình | bỏ qua NULL |
MIN, MAX | nhỏ nhất, lớn nhất | bỏ qua NULL |
Chi tiết "bỏ qua NULL" rất quan trọng: COUNT(*) và COUNT(email) trả về hai số khác nhau trên cùng một bảng.
Cẩn thận với AVG trên cột số nguyên
Thử tính số lượng trung bình mỗi dòng chi tiết đơn hàng:
SELECT AVG(so_luong) AS tb_so_luong,
AVG(so_luong * 1.0) AS tb_so_luong_thuc
FROM chi_tiet_don_hang;

Trên SQLite, AVG luôn trả về số thực, nên hai cột giống nhau. Khác biệt SQL Server: AVG của cột kiểu INT trả về kiểu INT, phần thập phân bị cắt. Câu AVG(so_luong) trên SQL Server sẽ ra 1, không phải 1,26. Muốn ra số thực, nhân với 1.0 như cột thứ hai, hoặc AVG(CAST(so_luong AS DECIMAL(10,2))). Đây là lỗi rất hay gặp khi tính điểm trung bình hay giá trung bình mà cột lưu kiểu số nguyên.
GROUP BY: tính theo từng nhóm
Hàm gộp ở trên tính cho cả bảng. Muốn tính cho từng danh mục, dùng GROUP BY. SQL chia các dòng thành từng nhóm có cùng giá trị danh_muc, rồi chạy hàm gộp trên mỗi nhóm:
SELECT danh_muc,
COUNT(*) AS so_sp,
MIN(gia) AS gia_thap_nhat,
MAX(gia) AS gia_cao_nhat
FROM san_pham
GROUP BY danh_muc
ORDER BY so_sp DESC;

Quy tắc vàng: trong SELECT của câu có GROUP BY, mỗi cột phải là cột có trong GROUP BY hoặc nằm trong một hàm gộp. Ở đây danh_muc nằm trong GROUP BY, còn COUNT(*), MIN(gia), MAX(gia) là hàm gộp. Hợp lệ.
Tính tổng tiền mỗi đơn hàng
Bảng chi_tiet_don_hang lưu mỗi đơn mua sản phẩm nào, bao nhiêu cái, giá bao nhiêu. Tiền một dòng là so_luong * don_gia, cộng theo từng đơn ra tổng tiền đơn:
SELECT don_hang_id,
SUM(so_luong) AS so_mon,
SUM(so_luong * don_gia) AS tong_tien
FROM chi_tiet_don_hang
GROUP BY don_hang_id
HAVING SUM(so_luong * don_gia) >= 2000000
ORDER BY tong_tien DESC;

HAVING lọc trên kết quả sau khi gộp: chỉ giữ những đơn có tổng tiền từ 2 triệu. Lưu ý kết quả có đơn 6 và đơn 14, đây là hai đơn đã bị hủy. Bảng chi tiết không có cột trạng thái, nên muốn loại đơn hủy ta phải nối với bảng don_hang. Đó là chủ đề của bài 3.
Để ý thêm: đơn 6 và đơn 17 cùng 4.500.000, đơn 2 và 14 cùng 3.200.000. Khi giá trị bằng nhau, thứ tự giữa chúng không được đảm bảo. Muốn ổn định, thêm cột phụ: ORDER BY tong_tien DESC, don_hang_id.
WHERE và HAVING khác nhau thế nào?
Cả hai đều lọc, nhưng ở hai thời điểm khác nhau:
- WHERE lọc từng dòng gốc, trước khi gom nhóm. Không dùng được hàm gộp trong WHERE.
- HAVING lọc từng nhóm, sau khi gom nhóm. Thường chứa hàm gộp.
Ví dụ dùng WHERE: đếm đơn theo trạng thái, chỉ tính các đơn đặt từ 01/09/2026:
SELECT trang_thai, COUNT(*) AS so_don
FROM don_hang
WHERE ngay_dat >= '2026-09-01'
GROUP BY trang_thai;

Thứ tự SQL thực sự xử lý các mệnh đề khác với thứ tự bạn viết:
FROM: lấy bảngWHERE: lọc dòngGROUP BY: gom nhómHAVING: lọc nhómSELECT: tính các cột, đặt bí danhORDER BY: sắp xếpLIMIT: cắt số dòng
Thứ tự này giải thích vì sao bí danh đặt ở SELECT dùng được trong ORDER BY (bước 6) nhưng theo chuẩn SQL thì không dùng được trong WHERE hay HAVING (bước 2 và 4, khi bí danh chưa tồn tại).
Khác biệt SQL Server: SQLite "dễ dãi" hơn chuẩn. Mình chạy thử SELECT gia * 2 AS gia_gap_doi FROM san_pham WHERE gia_gap_doi > 5000000; và ... GROUP BY danh_muc HAVING n > 3 (với n là bí danh của COUNT), SQLite đều chạy được. SQL Server sẽ báo lỗi Invalid column name. Khi làm bài cho SQL Server, hãy viết lại biểu thức đầy đủ: WHERE gia * 2 > 5000000, HAVING COUNT(*) > 3.
Những lỗi hay gặp
1. Chọn cột không nằm trong GROUP BY. Câu dưới đây vi phạm quy tắc vàng: ten_sp không có trong GROUP BY và không nằm trong hàm gộp.
-- SQLite chạy được, SQL Server sẽ báo lỗi
SELECT danh_muc, ten_sp, COUNT(*) AS so_sp
FROM san_pham
GROUP BY danh_muc;

SQLite vẫn chạy và lấy đại một tên sản phẩm trong nhóm, rất dễ khiến bạn tưởng "Phụ kiện có 5 cái Bàn phím cơ". Khác biệt SQL Server: câu này báo lỗi kiểu Column 'san_pham.ten_sp' is invalid in the select list because it is not contained in either an aggregate function or the GROUP BY clause. Lỗi này thực ra là tốt: nó ngăn bạn ra kết quả vô nghĩa.
2. Dùng TOP trên SQLite (hoặc LIMIT trên SQL Server). Nhiều bạn quen SQL Server gõ TOP vào trang thực hành:
SELECT TOP 3 ten_sp, gia FROM san_pham;

Ngược lại, gõ LIMIT trên SQL Server cũng báo lỗi cú pháp. Ngoài ra, TOP hay LIMIT mà không có ORDER BY thì "3 dòng đầu" là 3 dòng nào cũng được, không có ý nghĩa "top".
3. Đặt hàm gộp trong WHERE: WHERE SUM(so_luong) > 2 báo lỗi trên cả hai hệ. Điều kiện trên kết quả gộp phải đặt ở HAVING.
4. Quên COUNT(*) khác COUNT(cot): đếm số khách bằng COUNT(email) sẽ thiếu những người không có email.
Bài tập
- Đếm số khách hàng ở mỗi thành phố, chỉ giữ thành phố có từ 2 khách trở lên, sắp xếp số khách giảm dần.
- Từ bảng
don_hang, đếm số đơn không bị hủy của từng khách (theokhach_hang_id), chỉ hiện khách có từ 2 đơn trở lên. Gợi ý: một điều kiện đặt ở WHERE, một điều kiện đặt ở HAVING.
Xem đáp án (đã chạy thử)
SELECT thanh_pho, COUNT(*) AS so_khach
FROM khach_hang
GROUP BY thanh_pho
HAVING COUNT(*) >= 2
ORDER BY so_khach DESC, thanh_pho;
| thanh_pho | so_khach |
|---|---|
| Hà Nội | 4 |
| TP.HCM | 3 |
| Cần Thơ | 2 |
| Đà Nẵng | 2 |
SELECT khach_hang_id, COUNT(*) AS so_don
FROM don_hang
WHERE trang_thai <> 'Đã hủy'
GROUP BY khach_hang_id
HAVING COUNT(*) >= 2
ORDER BY so_don DESC, khach_hang_id;
| khach_hang_id | so_don |
|---|---|
| 1 | 4 |
| 2 | 3 |
| 3 | 2 |
| 7 | 2 |
| 9 | 2 |
Điều kiện "không bị hủy" là điều kiện trên từng đơn, nên đặt ở WHERE. Điều kiện "từ 2 đơn" là điều kiện trên nhóm, nên đặt ở HAVING. Câu thứ hai chỉ cho ra mã khách. Muốn hiện tên khách, bạn cần nối thêm bảng khach_hang, làm được sau bài 3.
Bài tiếp theo
Bạn đã thấy giới hạn của việc làm trên một bảng: không loại được đơn hủy khi tính tổng tiền, không hiện được tên khách cạnh mã khách. Ở bài 3, mình sẽ học JOIN để nối các bảng khach_hang, don_hang, chi_tiet_don_hang, san_pham lại với nhau, phân biệt INNER JOIN và LEFT JOIN, và tìm khách hàng chưa từng mua gì.